O burzeniu Detroit i co to ma wspólnego z Nową Wałową

futuramaMoją uwagę przykuła dziś informacja, że w Detroit rozpoczął się proces prowadzący do wyburzenia opustoszałych i zrujnowanych budynków. Może nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że jest ich być może nawet 90 tysięcy, a burzenie może pochłonąć nawet miliard dolarów.

Dla niezorientowanych: Detroit jeszcze w latach 50. czy 60. XX wieku liczyło niemal dwa miliony mieszkańców. Wtedy też trwał w najlepsze boom motoryzacyjny i industrialny. Miasto zamieniło się w gigantyczny plac budowy, powstawały całe dzielnice i łączące je wielopasmowe drogi szybkiego ruchu. Przy okazji drogi te rozerwały na części najgęściej zaludnione miejsca, tworząc bariery dla zamieszkujących je ludzi.

W latach 70. w mieście wybuchły poważne zamieszki na tle rasistowskim. W ich wyniku wielu przedsiębiorców i białych mieszkańców opuściło centrum, przenosząc się na przedmieścia. Zmalała liczba miejsc pracy i popyt. To wtedy zaczął się proces wyludniania centrum miasta.

Puste budynki szybko stały się schronieniem idealnym dla gangów i przestępców, którzy zaczęli wręcz patrolować ulice. Zaczęła się także seria tragicznych podpaleń. Spowodowało to także znaczny spadek liczby turystów. W latach 80. Detroit było najbardziej niebezpiecznym miastem w USA, niektóre kraje wręcz przestrzegały przed podróżowaniem do miasta.

Dziś w Detroit mieszka 700 tys. osób. W zeszłym roku miasta ogłosiło bankructwo.

Co poszło źle?

Jak powinno wyglądać nowoczesne miasto? Gdyby zapytano mnie o to w przedszkolu, narysowałbym oczywiście wieżowce, pomiędzy którymi po przestronnych alejach pędzą samochody.

– napisał w poruszającym tekście o Detroit Wojciech Orliński.

Brzmi znajomo? To może jeszcze jeden fragment:

Ta wizja metropolii przyszłości ma konkretny pierwowzór. To projekt „Futurama” zademonstrowany przez General Motors podczas wystawy światowej w Nowym Jorku w 1939 r. Autorem był Norman Bel Geddes, autor książki „Magic Motorways” (Magiczne drogi) wydanej w 1940 r. Pochodzi z niej słynny cytat: „Kierowca przejeżdżający przez miasto nie ma więcej powodów, żeby się w tym mieście zatrzymać, niż samolot przelatujący nad tym miastem”.

Bel Geddes proponował zerwanie z tradycyjną formułą ulicy, z chodnikami, przejściami dla pieszych i skrzyżowaniami z sygnalizacją świetlną. Wolał, żeby drogi krzyżowały się bezkolizyjnie na wielopoziomowych węzłach, a piesi biegali nad nimi po kładkach. Pół wieku temu uważano, że taka jest przyszłość wielkich miast. Kraje rozwinięte od tego odchodzą, ale pozostaje to do dzisiaj standardowym modelem modernizacji miast Trzeciego Świata. Wieżowce i autostrady pasują do gigantomanii dyktatorów.

Czytałam ten tekst kręcąc głową z niedowierzaniem, ponieważ mam poczucie, że mówi coś o naszych (polskich i gdańskich) fantazjach o mieście dobrym. To też są fantazje o wysokościowcach, autostradach i bezkolizyjnych skrzyżowaniach, na których nie stoi się w korku. Zupełnie jakby miasta były w założeniu przestrzenią dla samochodów, a nie dla ludzi.

Fantazje te, niestety, są z dumą w Gdańsku realizowane.

Właśnie oddano do użytku Nową Wałową. Ulicę, która jest po prostu barierą przecinającą na dwie części integralną wcześniej przestrzeń postoczniową. Choć taką samą samą krzywdę zrobiono przed laty mojemu miastu budując „przelotowe” Podwale Przedmiejskie, które dosłownie rozerwało Śródmieście i spowodowało widoczną degradację Starego Przedmieścia i Dolnego Miasta, to jednak władze miasta nie widzą problemu, a wręcz uznają, że budowa DROGI jest… elementem rewitalizacji.

Ulica Nowa Wałowa będzie główną ulicą Młodego Miasta, a zatem kluczową  inwestycją w rewitalizacji terenów postoczniowych. Jej przebieg na estakadzie umożliwia podziwianie krajobrazu stoczniowego, tak bardzo związanego z tożsamością Gdańska

– to słowa Pawła Adamowicza z komunikatu o oddaniu pierwszego etapu Nowej Wałowej..

Budowa Nowej Wałowej to w opinii wielu osób porażka miasta. Sugestia Pawła Adamowicza, że tereny postoczniowe będziemy chcieli podziwiać z okna samochodu, jest też zwyczajnie smutna. Na razie Młode Miasto jeszcze nie powstało, ale spodziewam się, że mieszkańcy chcieliby raczej drugiej Kopenhagi, niż powtórki z Detroit, tym bardziej, że apetyt na rozwiązania przyjazne dla ludzi podsyciła sama osoba inwestora, którym jest duński właśnie BPTO.Gdybym była optymistką, powiedziałabym, że za kilka, może kilkanaście lat, Nowa Wałowa po prostu zniknie, albo stanie się nową High Line. Ale nie wiem.

Cóż, na razie do B90 i w pobliże żurawi trzeba będzie przełazić przez płoty, barierki, schody i błoto.

ObrazekPS O planach powstrzymania dalszej katastrofy Detroit, w tym o samych wyburzeniach, możecie przeczytać tutaj lub – po polsku – tutaj.  A przygnębiająca FUTURAMA do obejrzenia na youtube.

Reklamy